Những tháp thông gió vươn cao, lấy cảm hứng từ đôi cánh chim ưng đang sải rộng, trở thành dấu hiệu nhận diện của Bảo tàng Quốc gia Zayed – công trình được mong đợi suốt nhiều năm, vừa hoàn thiện bởi studio kiến trúc Anh quốc Foster + Partners trên đảo Saadiyat, Abu Dhabi.
Bảo tàng là tâm điểm của Khu Văn hóa Saadiyat, nơi hiện diện Louvre Abu Dhabi do Jean Nouvel thiết kế và Bảo tàng Guggenheim của Frank Gehry đang được triển khai. Công trình được xây dựng để tưởng niệm Sheikh Zayed bin Sultan Al Nahyan – vị quốc phụ của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đồng thời tôn vinh lịch sử, văn hóa và cảnh quan của đất nước thông qua 7 không gian trưng bày chính.
Ông Norman Foster, nhà sáng lập Foster + Partners, chia sẻ: “Bảo tàng Quốc gia Zayed tọa lạc ngay trung tâm Khu Văn hóa Saadiyat, nơi quy tụ một quần thể các công trình văn hóa mới trải dọc theo bờ biển. Khu đất của chúng tôi nằm sâu hơn về phía trong, được kết nối trực tiếp với bờ biển bằng trục đi bộ xuyên qua khu vườn Al Masar”.
Ông cho biết thêm, các không gian công cộng của dự án được thiết kế để bổ trợ cho khu thương mại và khu dân cư bao quanh, góp phần hình thành một khu phố văn hóa mới cho Abu Dhabi – “thành phố thu nhỏ trong lòng thành phố”.
Với tổng diện tích 88.870 m², Bảo tàng Quốc gia Zayed được định hình bởi 5 tháp thép khổng lồ, được Norman Foster gọi là những “ống khói nhiệt”. Mỗi tháp mang hình dáng và kích thước riêng, trong đó tháp cao nhất vươn tới 123 m. Các tháp được bố trí cẩn trọng để không che bóng lẫn nhau, cho phép ánh sáng tự nhiên xuyên qua các bề mặt kính. Tổng thể năm tháp gợi hình đôi cánh chim, biểu trưng cho niềm đam mê chim ưng – một biểu tượng gắn liền với Sheikh Zayed.
Ông Foster giải thích: “Những ‘đôi cánh’ này hút khí nóng ra khỏi không gian trung tâm nhờ tận dụng vùng áp suất thấp ở mặt khuất gió. Phần đầu cánh được làm nóng để tạo dòng đối lưu, từ đó kéo luồng không khí đã được làm mát tự nhiên sâu dưới lòng sa mạc vào bên trong, giúp điều hòa nhiệt độ cho toàn bộ công trình”.
Hệ thống làm mát thụ động của bảo tàng còn được tăng cường nhờ khối gò đa diện bao bọc bên ngoài, gợi liên tưởng tới địa hình sa mạc. Lớp vỏ này đồng thời tích hợp các không gian công cộng như lối đi có bóng râm và điểm quan sát. Ngôn ngữ vật liệu được tiết chế, nổi bật là bê tông trắng pha đá cẩm thạch nghiền tại địa phương, tạo sắc độ tương đồng với cát trên đảo Saadiyat.
Ông Foster cho biết: “Thời điểm chúng tôi nhận dự án, khu đất và vùng lân cận vẫn còn hoang sơ, điều đó thôi thúc chúng tôi tìm cảm hứng trực tiếp từ chính mảnh đất này”. Bê tông được kết hợp cùng các chi tiết đồng patina tại lối vào phòng trưng bày và hệ thống chỉ dẫn, trong khi các tháp sử dụng thép sơn và nhôm.
Không gian nội thất bảo tàng được tổ chức xoay quanh những bức tường tròn bằng bê tông mài, tạo hiệu ứng phân lớp nhờ kỹ thuật đổ tại chỗ. Điều này thể hiện rõ nhất tại sảnh lớn Al Liwan – một không gian đồ sộ tích hợp cửa hàng và khán phòng.
Từ sảnh chính, khách tham quan có thể tiếp cận hai phòng trưng bày thường trực, trong khi bốn phòng còn lại nằm ở tầng một, được “treo” vào các bức tường tròn dưới dạng những khối pod. Các pod, được ốp bằng tấm bê tông gia cường sợi thủy tinh, tạo ra khoảng hở xung quanh, cho phép ánh sáng tự nhiên từ các tháp chiếu xuống sảnh. Kích thước mỗi pod được điều chỉnh theo nội dung trưng bày, tạo nên sự thay đổi có chủ ý về tỷ lệ không gian khi du khách di chuyển.
Ông Foster chia sẻ: “Các phòng trưng bày dạng pod được treo dưới bốn trong năm ‘cánh’ của công trình. Chúng như đang lơ lửng trong không gian và có kích thước khác nhau để phù hợp với từng loại hiện vật. Trải nghiệm mang lại cảm giác nâng đỡ, khi ánh sáng ban ngày phản chiếu lên các pod và bề mặt sảnh”.
Bảo tàng hiện lưu giữ khoảng 1.500 hiện vật, kể lại lịch sử con người tại Abu Dhabi và UAE trong suốt 300.000 năm. Nội dung trưng bày được phát triển cùng agency Journey, với những điểm nhấn như mô hình tái dựng con thuyền Thời đại Đồ Đồng đặt tại sảnh trung tâm và mô hình thu nhỏ của Lăng mộ Hili – một di tích Đồ Đồng tại Al Ain.
Hoàn thiện tổng thể công trình là khu vườn Al Masar dài 600 m, được chia thành bốn khu chủ đề và kết thúc tại quảng trường vào với đài phun nước lớn. Khu vườn quy tụ hơn 900 loài cây và thực vật, các tác phẩm điêu khắc động vật, cùng hệ thống tưới tiêu mô phỏng falaj – phương thức dẫn nước cổ xưa của vùng Trung Đông.
Foster + Partners giành chiến thắng trong cuộc thi thiết kế Bảo tàng Quốc gia Zayed từ năm 2007, trước khi dự án chính thức khởi công vào năm 2008. Trong chuyến tham quan công trình, ông Mohamed Khalifa Al Mubarak – Chủ tịch Cơ quan Văn hóa và Du lịch Abu Dhabi – cho biết thiết kế của Foster được lựa chọn nhờ khả năng tôn vinh bản sắc và di sản địa phương.
