Rum là một trong những dòng rượu có sức kết nối mạnh mẽ bậc nhất thế giới – chất chứa lịch sử, đa dạng phong cách và giàu bản sắc đến đáng ngạc nhiên. Từ những cánh đồng mía ngập nắng vàng vùng Caribbean cho tới các xưởng chưng cất mới nổi khắp châu Á, châu Phi và châu Âu, rum vừa in đậm dấu ấn địa phương rõ nét, vừa khơi gợi tinh thần phiêu lưu. Về mặt khái niệm, rum rất đơn giản: rượu chưng cất từ mía. Nhưng trải nghiệm mà nó mang lại thì hoàn toàn vượt xa một định nghĩa ngắn gọn.
Theo nghĩa rộng, rum bao trùm mọi loại rượu được chưng cất từ các dẫn xuất của mía, dù là nước mía tươi hay mật mía – phụ phẩm sẫm màu của quá trình tinh luyện đường. Rum có thể ra đời từ những nồi đồng thủ công cổ điển hoặc các tháp chưng cất công nghiệp, có thể ủ hàng chục năm trong thùng gỗ sồi hoặc được đóng chai ngay sau khi chưng cất. Chính sự linh hoạt ấy tạo nên một dải hương vị rộng hiếm có, từ nhẹ nhàng, thanh thoát đến sâu lắng, mãnh liệt, khiến rum được xem là một trong những dòng rượu đa dạng nhất thế giới.
Bề dày lịch sử
Lịch sử của rum mang dáng dấp vừa cổ xưa, vừa toàn cầu. Những loại rượu mía lên men đầu tiên nhiều khả năng ra đời ở châu Á vì nơi đây là cái nôi của cây mía. Tuy nhiên, phải đến vùng Caribbean của thế kỷ 17, rum mới thực sự được định hình thành dòng rượu quen thuộc ngày nay. Tại đây, các cường quốc châu Âu như Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hà Lan đã chia nhau lãnh thổ, đẩy mạnh canh tác mía quy mô lớn và kéo theo sự bùng nổ của ngành sản xuất rum.
Ẩn sau sự thịnh vượng ấy là một chương lịch sử đầy đau thương. Đường và rum được xây dựng trên nền tảng lao động nô lệ bị khai thác khắc nghiệt. Việc nhìn thẳng vào quá khứ này là điều không thể thiếu để hiểu đúng vị trí của rum trong thế giới hiện đại, bởi bản sắc của nó gắn chặt với những dòng chảy thuộc địa và kinh tế đã định hình khu vực Đại Tây Dương.
Bước sang thế kỷ 18, rum không còn chỉ là đặc sản của vùng nhiệt đới. Từ các quán rượu ở London đến quầy bar trên những con tàu vượt đại dương, punch rum xuất hiện bên cạnh trà, nhục đậu khấu hay chanh – những biểu tượng của thời kỳ đế quốc. Ở New England, các nhà chưng cất làm ăn phát đạt nhờ nguồn mật mía nhập từ Caribbean. Khi ngành đường công nghiệp mở rộng, rum cũng dần trở thành một phần quen thuộc trong văn hóa thưởng rượu toàn cầu.
Sự đa dạng của rum
Điều khiến rum trở nên cuốn hút bậc nhất chính là sự phong phú gần như vô hạn về phong cách. Dù cùng bắt nguồn từ mía, mỗi vùng đất lại thổi vào rum những truyền thống, kỹ thuật chưng cất và bối cảnh văn hóa riêng, tạo nên một thế giới hương vị đa tầng và khác biệt.
Caribbean
Nhắc đến rum, không thể không nhắc tới Caribbean – nơi bản sắc hiện đại của dòng rượu này được định hình. Barbados thường được xem là cái nôi của ngành rum đương đại, nổi bật với phong cách pha trộn hài hòa giữa rượu nấu bằng nồi đồng và chưng cất cột, mang lại sự cân bằng, tinh tế và chuẩn mực. Những nhà chưng cất như Mount Gay hay Foursquare đến nay vẫn được coi là hình mẫu của chất lượng và tay nghề.
Jamaica lại đi theo một con đường hoàn toàn khác. Rum nơi đây đậm đặc ester, hương thơm bùng nổ, cá tính mạnh mẽ và đôi khi đầy thách thức, với những nốt trái cây nhiệt đới chín, gia vị cay nồng và nét “hoang dã” đặc trưng từ quá trình lên men kéo dài.
Trên các đảo chịu ảnh hưởng Pháp như Martinique và Guadeloupe, rhum agricole ra đời từ nước mía tươi thay vì mật mía, mang hương cỏ non, thảo mộc và sắc thái rất riêng, khác biệt rõ rệt với rum truyền thống. Ở Haiti, clairin – cũng chưng cất từ nước mía – vẫn giữ phương pháp thủ công ít công nghiệp hóa, tạo nên những chai rum mộc mạc, giàu biểu cảm và phản ánh rõ dấu ấn thổ nhưỡng.
Cuba lại nổi danh với phong cách rum nhẹ nhàng, thanh lịch, trở thành nền tảng cho những cocktail kinh điển như Daiquiri hay Mojito. Ngay trong lòng Caribbean, các quốc đảo như Trinidad & Tobago, St Lucia cùng nhiều điểm đến khác tiếp tục đóng góp những sắc thái riêng, làm giàu thêm bức tranh rum đa dạng và sống động của khu vực.
Vượt ra ngoài vùng nhiệt đới
Hành trình của rum không khép lại ở vành đai xích đạo. Tại Mỹ Latin, những dòng rum từ mật mía được ủ lâu và phối trộn khéo léo để đạt độ êm mượt đã trở thành lựa chọn quen thuộc ở Venezuela, Guatemala hay Colombia. Riêng Guyana tạo dấu ấn mạnh mẽ với rum Demerara, chưng cất bằng các hệ thống nồi gỗ cổ hiếm hoi còn vận hành, nổi tiếng bởi chiều sâu và cá tính không trộn lẫn.
Tại Mỹ, làn sóng chưng cất thủ công đang thổi luồng sinh khí mới vào những truyền thống rum từng bị lãng quên. Mexico – vùng đất vốn gắn liền với tequila và mezcal – cũng dần ghi dấu với rum từ nước mía tươi, mang phong vị trẻ trung và sinh động. Australia, New Zealand, cùng nhiều khu vực ở châu Phi và châu Á đang nối lại mạch di sản mía đường lâu đời. Ngay cả châu Âu cũng nhập cuộc, với các nhà chưng cất sử dụng mật mía nhập khẩu để tạo nên những chai rum sinh ra ngoài vùng nhiệt đới.
Vì thế, rum không chỉ đơn thuần là một loại rượu. Đó là cuộc du hành xuyên qua lịch sử, địa lý và con người – nơi mỗi ly rượu đều cất giữ một câu chuyện đang chờ được kể.
